Logo Stichting Westelijk Tuinbouwgebied Haarlem

Brug over de Marcelisvaart  en lissen in de mist.

Henk Wijkhuisen Voorzitter KNNV, Vereniging voor Veldbiologie, afdeling Haarlem en omstreken, Inleiding bij de uitgave ”Zicht op de natuur, natuuronderzoeksrapport Westelijk Tuinbouwgebied”.
Driehuis, april 2005

“Zicht op de natuur”, Henk Wijkhuisen

Een jaar geleden kwam een rapport uit waarin bleek dat Haarlem de hekkensluiter was van de grote steden op groengebied. Als geboren Haarlemmer heb ik daar nooit zo bij stil gestaan. Wie tien minuten fietst zit in de Hekslootpolder, het Nationaal Park Zuid-Kennemerland of langs de oevers van De Liede. Maar wie goed kijkt naar de kaart van Haarlem ziet inderdaad niet zo heel veel groen in de stad. Er zijn enkele begraafplaatsen, we hebben de onvolprezen Haarlemmerhout, de Bolwerken en het Kenaupark. Wellicht wat mager voor een stad met meer dan honderdduizend inwoners.

Er is in elk geval reden om zuinig te zijn op de groene gebieden die Haarlem nog wel rijk is en waar mogelijk deze groene longen zo optimaal mogelijk in te richten voor mens en natuur.

Aan de westrand van Haarlem ligt een open landschap, waarvan je zou vergeten dat het ook binnen de grenzen van de gemeente Haarlem ligt: het Westelijk Tuinbouwgebied. Dit gebied sluit aan bij één van de mooiste landgoederen van ons land, Elswout. Eeuwenlang heeft dit landschap beroemde schilders geprikkeld om te worden vastgelegd op het doek.

Hoe bijzonder het gebied gewaardeerd wordt door de bevolking bleek wel op 6 maart 1991 toen een referendum werd gehouden waarin de Haarlemse bevolking zich mocht uitspreken voor of tegen bebouwing van het Brouwersvaartgebied, dat onderdeel is van het Westelijk Tuinbouw-gebied. Een grote meerderheid sprak zich uit tegen bebouwing.

De naam Westelijk Tuinbouwgebied suggereert dat er vooral sprake is van tuinbouw. Dat valt echter tegen. Grote delen van het gebied zijn verrommeld. Naast kassen is er onder meer een tennishal, worden caravans gestald en auto’s verhandeld. Maar ook komen er in het gebied brede sloten voor en beschermde weilanden die deels eigendom en in beheer zijn van Staatsbosbeheer. Zij dragen bij aan de openheid en het rijke natuurleven van het gebied.

De fel verlichte tennisbaan naast het Rijksmonument Elswout is misschien nog wel de grootste misser in dit gebied. Het is een typisch geval van wat de planoloog ‘stadsrandeffecten’ noemt: er ontstaan allerlei activiteiten die je eigenlijk niet wenst. Dit soort ruimtelijke wildgroei is bijna altijd het gevolg van de onmacht van de politiek om voor de randen van de stad goede bestemmingsplannen te maken en aan wetshandhaving te doen.

Het Westelijk Tuinbouwgebied is in 2002 en 2003 door de Vogelwerkgroep Zuid-Kennemerland en de KNNV Vereniging voor Veldbiologie afdeling Haarlem en omstreken, onderzocht op de aanwezige natuurwaarden. Het blijkt dan een interessant gebied te zijn, waarvan er binnen de gemeentegrenzen van Haarlem geen tweede te vinden is. Bovendien zijn de natuurpotenties van dit gebied erg groot. Het schone duinwater, dat vanaf het westen naar Haarlem stroomt, is een voorwaarde voor een geweldige ecologische ontwikkeling indien we dat zouden toestaan. Het is ook een gebied waar voor de stadsrecreant nog veel mogelijkheden liggen om even de accu op te laden.

Kortom, het Westelijk Tuinbouwgebied is niet alleen de moeite waard om behouden te blijven, maar beslist ook de moeite waard om versterkt te worden als het om de natuur en belevingswaarden gaat.

Het hier voor u liggende rapport kan als basis dienen om het Westelijk Tuinbouwgebied te behouden en te versterken. Als het aan de organisaties ligt die dit rapport hebben samengesteld, beginnen we daar morgen mee. Met de kennis van onze veldbiologen in voornoemde verenigingen en het enthousiasme van de omwonenden van het Westelijk Tuinbouwgebied moet het mogelijk zijn om deze parel aan de westgrens van Haarlem te laten schitteren.